Hesaplamaları nasıl oluşturuyor, veriyi nasıl ele alıyoruz?
Bu sayfa Hesapica’daki hesaplama araçlarının formül, veri kaynağı, güncellik, test, sınırlama ve yayınlama yaklaşımını açıklar. Her araç aynı veri ihtiyacına sahip değildir; yöntem ve kontrol düzeyi aracın riskine ve veri bağımlılığına göre değişir.
1. Önce problem, sonra formül
Bir araç geliştirilirken önce kullanıcının hangi soruya cevap aradığı, hangi girdilerin sonucu gerçekten etkilediği ve hangi varsayımların görünür olması gerektiği belirlenir. Amaç yalnızca tek bir rakam üretmek değil; mümkün olduğunda sonucu oluşturan önemli bileşenleri, birimleri ve sınırlamaları da göstermektir.
Uygun araçlarda hesap mantığı, formül veya sonuç kırılımı kullanıcıya açıklanır.
Yaklaşık değerler, sabit kabul edilen birimler veya kullanıcı tarafından girilen tahminler mümkün olduğunca açıkça belirtilir.
2. Veri ve kaynak hiyerarşisi
Güncel dış veriye veya mevzuata bağlı araçlarda kaynak seçimi önemlidir. Hesapica mümkün olduğunda resmî kurum, mevzuat, belediye/tarife veya yerleşik teknik veri standardını tercih eder. Kullanıcının kendi değerini girmesi gereken konularda sistem, gerçekte bilinmeyen bir değeri “güncel resmî değer” gibi uydurmaz.
- Resmî/verilebilir kaynak: vergi, tarife, tatil veya mevzuat gibi alanlarda önceliklidir.
- Yerleşik teknik veri: saat dilimi gibi alanlarda IANA benzeri standartlar kullanılabilir.
- Kullanıcı girdisi: yakıt fiyatı, değer kaybı, özel tarife gibi kişiye/kuruma göre değişen değerlerde açıkça kullanıcıdan alınır.
- Kaynak bulunamıyorsa: güncelmiş gibi sessizce eski veya tahminî veri üretmek yerine araç uyarı verebilir ya da hesaplamayı durdurabilir.
3. Güncellik ve eski veri politikası
Veri bağımlı araçların hepsi aynı yenileme düzenine sahip değildir. Veri yaşı sonucu anlamlı biçimde etkiliyorsa, araçta güncellik kontrolü veya kullanıcıya görünür tarih/kaynak bilgisi bulunması hedeflenir.
Örnek — Döviz Çevirici: güncel kaynaklara erişilemezse son başarılı kur verisi tarayıcı önbelleğinde en fazla 48 saat yedek olarak kullanılabilir. Yerel rates.json verisi 72 saatten eskiyse güncel hesap kaynağı olarak reddedilir. Böylece çok eski kurla sessizce sonuç üretmemek amaçlanır.
4. Seçilmiş araçlarda yaklaşım örnekleri
Su, atık su, vergi ve tarife yöntemi ayrı ele alınabilir. Belediye tarifeleri değişebildiği için tek bir yerel fiyat bütün Türkiye için resmîymiş gibi sunulmaz; kaynak ve veri tarihi mümkün olduğunda görünür tutulur.
Türkiye tatilleri ve yabancı ülke tatilleri aynı veri mantığıyla varsayılmaz. Kapsam dışı yıl/veri durumu varsa sessizce yok saymak yerine uyarı vermek hedeflenir.
Doğum anı hesabında tarih, saat, koordinat ve saat dilimi birlikte değerlendirilir. IANA saat dilimi ve dünya konum araması gibi teknik kaynaklar kullanılır; tarihsel veri sınırlamaları görünür şekilde belirtilir.
Yakıt, sabit gider ve değer kaybı gibi kalemler ayrı tutulur. Kullanıcıya göre değişen maliyetler otomatik “doğru piyasa değeri” gibi varsayılmaz.
5. Test ve kalite kontrolü
Araç türüne göre test kapsamı değişir. Geliştirme sırasında matematik benchmark’ları, geçersiz girişler, sınır değerler, mobil taşma, kopyala/paylaş/yazdır davranışı, TR↔EN eşleşmesi, schema ve JavaScript kontrolleri gibi farklı testler kullanılabilir.
Syntax, yapı, bazı hesap senaryoları, bağlantılar ve tekrar eden teknik hatalar otomatik araçlarla taranabilir.
Kod teknik olarak geçse bile görsel boşluk, yanlış kaydırma veya zayıf mobil deneyim oluşabilir. Bu nedenle görünüm ve gerçek kullanıcı akışı ayrıca kontrol edilir.
Bir testin “PASS” olması her durumda mutlak doğruluk garantisi değildir; test kapsamı aracın yapısına göre değişir.
6. Türkçe ve global İngilizce araçlar
İngilizce bölüm, Türkiye’ye özgü vergi, SGK veya yerel tarife kurallarını otomatik olarak küreselmiş gibi taşımaz. Global kullanım anlamlıysa TR↔EN araçlarda formül ve temel davranış eşitliği korunmaya çalışılır; ülkeye özgü kurallar gerekiyorsa araç ayrı kapsamla ele alınır.
7. Yazılım ve yapay zekâ desteği
Hesapica’nın araştırma, kodlama, test, hata ayıklama veya metin düzenleme süreçlerinde yazılım araçları ve yapay zekâ destekli yardımcılar kullanılabilir. Bu yardımcılar tek başına otorite veya kaynak kabul edilmez. Sonucu etkileyen formül, veri ve davranışlar araç bağlamına göre ayrıca kontrol edilir; yayına alma kararı manuel olarak verilir.
Amaç otomatik olarak çok sayıda sayfa üretmek değil; çalışan ve anlaşılır araçlar geliştirmektir.
8. Sınırlar ve yüksek etkili kararlar
Hesapica araçları genel bilgi, planlama ve karşılaştırma amacı taşır. Vergi, hukuk, yatırım, sağlık, kredi veya benzeri yüksek etkili kararlarda sonuçları güncel resmî kaynaklar, sözleşmeler ve gerektiğinde yetkili/uzman görüşüyle doğrulayın. Bir hesaplama sonucu resmî kurum kararı, teklif veya profesyonel tavsiye yerine geçmez.
9. Hata bildirimi ve düzeltme
Bir formül, veri tarihi, bağlantı veya kullanıcı deneyimi problemi fark ederseniz İletişim sayfasından bildirebilirsiniz. Kanıtlanmış bir hata bulunduğunda ilgili araç hedefli biçimde düzeltilir; çalışan bölümler gereksiz yere değiştirilmemeye çalışılır.